Thijs Kleinpaste

Studenten moeten meer gaan bijdragen aan hun studie. Later zullen ze het immers met gemak kunnen terugbetalen. Het gevolg daarvan is dat studenten in toenemende mate winstgevende opleidingen kiezen. Dat zijn niet per se ook de meest waardevolle studies.

De Volkspartij voor Vrijheid en Democratie zou zich daar meer zorgen over moeten maken dan ze doet. Wat volgt is een citaat van de Amerikaanse filosoof Martha Nussbaum. In 2010 publiceerde zij het boek Not For Profit: Why Democracy Needs the Humanities. Haar centrale stelling is dat landen voor het onderhouden van hun vrije, open samenlevingen meer hebben aan geesteswetenschappers dan aan natuurkundigen.

Dit is wat zij schrijft.

‘Als we niet met grote nadruk blijven hameren op het cruciale belang van de geesteswetenschappen en de kunsten zullen die wegvallen omdat ze geen geld opleveren. Ze doen alleen maar iets wat veel kostbaarder is dan dat: ze maken de wereld tot een plek waar het leven de moeite waard is… […] Wat zal er gebeuren als we deze trend [het snoeien in alfa-onderwijs] doorzetten? Landen vol technisch opgeleide mensen die niet weten hoe ze kritiek op het gezag kunnen leveren, nuttige winstmakers met afgestompte verbeeldingskracht.’

Wie de geestelijke voedingsbodem voor onze vrijheid verwaarloost, tast op termijn de veerkracht van de democratie zelf aan.

Niet alleen Nussbaum maakt zich ongerust. Ook in eigen land zijn er grote zorgen. De Commissie Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen onder voorzitterschap van Job Cohen publiceerde in 2008 een zeer indringend advies. De Geesteswetenschappen staan onder zware druk, en er is meer geld nodig. Een journalist op de redactie van het NRC Handelsblad merkte naar aanleiding van het nieuws op dat hij zich “vijftien jaar jonger” voelde. Niet omdat er een last van zijn rug viel, maar omdat de discussie al sinds de jaren ’90 gevoerd wordt. Zonder noemenswaardig resultaat.

In de afgelopen jaren moesten de Universiteiten van Leiden, Amsterdam en Utrecht stuk voor stuk bezuinigen op de Geesteswetenschappen. Na het advies van Cohen kwam er weliswaar een klein beetje extra geld, maar in een memo binnen de UvA uit 2009 viel te lezen waar dat heenging. Het bestuur zou de ‘vrijkomende Cohen-gelden aanwenden voor investeringen ter verzachting van de bezuinigingen op eerste geldstroom’. Verzachting. De geesteswetenschappen staan nog altijd onder druk.

In Nederland hebben we onszelf aangeleerd om de waarde van het Hoger Onderwijs uit te drukken in eurotekens. Met name u bent daar goed in.

Op de website van Annewil Lucas staat: ‘Ik wil dat de (toekomstige) vraag op de arbeidsmarkt weer centraal komt te staan in het hoger onderwijs’. Dat is ook de boodschap van staatssecretaris Halbe Zijlstra, die in zijn Strategische Agenda schrijft dat‘met de universiteiten en hogescholen prestatieafspraken [worden] gemaakt over […] versterking van de relevantie van het onderwijsaanbod voor de arbeidsmarkt. Van de 90 miljoen euro die Zijlstra beschikbaar stelt voor extra investeringen wordt slechts 5 miljoen geïnvesteerd in de Geesteswetenschappen. 10 miljoen minder dan Plasterk van plan was.

U kent van alles de prijs, maar van niets de waarde.

De prijs van het investeren in de cultuur en kennis die nodig is voor het in stand houden van onze vrijheid is niets vergeleken bij wat het kost om op een dag in onvrijheid te moeten leven. Dat is de les van Nussbaum.

Als u denkt dat de kritiek van Nussbaum voor Nederland natuurlijk niet opgaat zult u zich wellicht nog eens achter de oren moeten krabben. In de top-50 van de wereld op het gebied van de Geesteswetenschappen zijn De Verenigde Staten zijn met zeven topuniversiteiten vertegenwoordigd in de top-10. De eerste Nederlandse Universiteit is Leiden op plaats 34. Op de 39^ste plek staat de Universiteit van Amsterdam.

Die verwaarlozing is iets om ons zorgen over te maken. Zeker voor liberalen.

Of eigenlijk: juist voor liberalen.

Maar er is ook hoop. Nussbaum komt in mei naar Amsterdam. Het John Adams Instituut haalt haar hierheen, en zij zal spreken over haar meest recente boek. Ik kan u aanraden er heen te gaan. En als u belooft goed op te letten, dan studiefinancier ik uw kaartje.

Deze column werd uitgesproken tijdens een debat over Hoger Onderwijs bij De Libertijn, het politieke cafe van de VVD in Amsterdam